Dvije decenije od oružane agresije na RBiH: Sjećanje na zločinačku ulogu JNA
U noći 5. aprila 1992. artiljerijski napad na Sarajevo izvršili su pripadnici Četvrtog korpusa JNA
Dnevni Avaz — Na Trebeviću u oktobru 1991. godine komandant Četvrtog korpusa JNA general Vojislav Đurđevac objašnjavao je viđenijim Sarajlijama zašto se njegova vojska već mjesecima ukopava na kotama iznad Sarajeva.
General je pričao “kako JNA uvježbava odbranu Sarajeva od neprijateljskih aviona”. Kada je jedan od Sarajlija upitao: “Od kojih neprijatelja i kojih aviona, generale, da nas branite, cijevi nisu okrenute uvis, uperene su prema gradu”, Đurđevac je lagao: “Nije teško podignuti ih u nebo. Naše je da zaštitimo narod u ovome gradu”.
Genocid u Bosni: Bošnjačko-muslimanska beba, žrtva opsade Sarajeva 1992 godine u bolnici Koševo. Opsada Sarajeva je trajala od aprila 1992 do januara 1996. Fotografer: Alozie Pierre.
Raspoređene jedinice
Većina vojske i teškog naoružanja koje se povlačilo iz Slovenije i Hrvatske u jesen 1991. munjevito je tih dana prebacivana u BiH. U januaru 1992., povlačenjem JNA iz Hrvatske, u Bosni je bilo 150.000 vojnika Sedmog korpusa JNA. Pod komandom Slobodana Miloševića JNA, koja više nije bila ni jugoslavenska, a ni narodna, izvršila je u proljeće 1992. agresiju i na Republiku Bosnu i Hercegovinu.
Komandant Druge vojne oblasti JNA, general Milutin Kukanjac 20. marta 1991. podnio je izvještaj Generalštabu u Beogradu o stanju u svojoj zoni odgovornosti. Kukanjac piše da se pod njegovom kontrolom nalazi 62.690 dobrovoljaca, od toga u zoni 4. sarajevskog korpusa njih 33.200, te da je JNA podijelila 51.900 komada naoružanja, a SDS 17.298 komada, te da je samo u Sarajevu, “pouzdanim penzionisanim oficirima JNA podijeljeno 300 automatskih pušaka”.
U izvještaju Kukanjac potvrđuje da je dio jedinica JNA rasporedio na položaje oko Sarajeva.
U noći 5. aprila 1992. artiljerijski napad na Sarajevo izvršili su pripadnici Četvrtog korpusa JNA s kota koje su zaposjeli još u jesen 1991. godine. Ovim napadom počela je ratna golgota Sarajeva.
Bošnjačko-muslimansko dijete, žrtva opsade Sarajeva 1992 godine u bolnici Koševo. Fotografer- Alozie Pierre.
Uz podršku tenkova JNA s teritorije Srbije, iz Malog Zvornika, Arkanova Srpska dobrovoljačka garda, Šešeljevi četnici i “Žute ose” Vojina Vučkovića Žuće, jedinice koje su bile pod direktnom komandom KOS-a, JNA i Državne bezbjednosti Srbije, ovladale su 8. aprila 1992. godine Zvornikom.
- Nema nikakvog razloga za paniku. JNA, kao legalna vojna sila, tu je da onemogući one koji bi, eventualno, pokušali da ugroze bezbjednost svih građana i svih naroda – kazao je samo pet dana uoči napada na Zvornik, u programu lokalnog Radija Zvornik, kapetan JNA Dragan Obrenović, koji je osuđen za genocid u Srebrenici na 17 godina zatvora i nedavno pušten nakon odslužene dvije trećine kazne.
Bošnjaci vjerovali
Obrenović je bio komandant udarnog bataljona Oklopno-mehanizovane brigade koja je u Zvornik stigla iz Jastrebarskog kod Zagreba. Komandant te brigade, koja će odigrati ključnu ulogu u okupaciji srednjeg Podrinja, bio je potpukovnik Radoslav Tačić.
Jedinice JNA, s kapetanom Borkom Glavinićem na čelu, iz kasarne Uzamnica započele su 11. aprila 1992. artiljerijsko granatiranje bošnjačkih dijelova grada Višegrada. Tri dana kasnije Višegrad je okupiran od Užičkog korpusa JNA. Pod komandom ratnog zločinca generala Dragoljuba Ojdanića, 3.000 vojnika i rezervista ovog korpusa okupiralo je grad. General Ojdanić održao je “oslobodilački govor” i pozvao izbjeglo bošnjačko stanovništvo da se vrati u Višegrad.
Nedugo potom, Ojdanić je grad predao lokalnim srpskim jedinicama koje će od maja do oktobra 1992. najmonstruoznijim metodama pobiti oko 3.000 višegradskih Bošnjaka, uglavnom civila koji su se vratili u Višegrad, jer su vjerovali generalu Ojdaniću.
Komandant Bilećkog korpusa JNA, general Momčilo Perišić u prvoj polovini aprila 1992. okupirao je istočni dio Mostara. Njegove granate svakodnevno su tukle, a do oslobađanja Mostara tokom operacije “Lipanjske zore” u junu 1992. pobile su nekoliko stotina Mostaraca. Zapamćeno je da se oko ponoći zločinac Perišić uključivao u program Radija Mostar. U svojim “pozivima u ponoć” Mostarcima je detaljno najavljivao koji će dio grada sutradan gađati najžešćom artiljerijom.
Srpske dobrovoljačke garde iz Srbije, uz pomoć lokalnih srpskih jedinica, zauzele su Bratunac 17. aprila, a Srebrenicu 18. aprila 1992. Istog dana u Bratunac i Srebrenicu ušle su i vojne formacije iz sastava Novosadskog korpusa JNA, kojima je komandovao kapetan Nikola Reljić.
Komandu nad svim jedinicama u Bratuncu i okolini, prema naredbi Generalštaba iz Beograda, preuzeo je pukovnik Svetozar Milošević. U Bratuncu i okolici će u narednim danima aprila i maja 1992. biti ubijeno više od 600 Bošnjaka.
Nakon 10 dana borbi s pripadnicima Titogradskog korpusa JNA, zatim rezervnog sastava JNA iz Pljevalja i Nikšića, te “Belim orlovima”, 18. aprila 1992. pala je i Foča. U Foči i okolici će nakon okupacije biti ubijeno 2.000 Bošnjaka.
Zaobiđen vrh
Jedinice Novosadskog korpusa JNA 21. aprila 1992. okupirale su Vlasenicu, koju su desetak dana kasnije predale lokalnim četnicima. U postokupacijskim danima smrti u Vlasenici je ubijeno oko 2.000 Bošnjaka.
U drugoj polovini aprila 1992. 216. brigada JNA iz Han-Pijeska prebačena je u Sarajevo i zauzela prostor od Zlatišta pa dalje, preko Jevrejskog groblja i Vraca, do Mojmila. Brigadom je komandovao ratni zločinac Dragomir Milošević, dok je jedinicu na terenu predvodio Radomir Furtula. Ova brigada je u drugoj polovini maja 1992. preimenovana u 1. romanijsku pješadijsku brigadu Vojske Republike Srpske.
Most na rijeci Savi, koji Brčko povezuje s Gunjom u Hrvatskoj, inžinjerijska jedinica bivše JNA 30. aprila 1992. srušila je eksplozivom. Pretpostavlja se da se radilo o jedinici koja je pripadala Novosadskom korpusu Vojske Jugoslavije. U tom momentu most je prelazio veliki broj civila. Tom prilikom ubijeno je oko 80 civila bošnjačke i hrvatske nacionalnosti.
Već u aprilu 1992. štabovi tadašnje JNA, stacionirani u Prijedoru, “ohrabrivali su i podržavali pripremu i organiziranje preuzimanja vlasti” od SDS-a. Od osnivanja Kriznog štaba komandant i zamjenik komandanta Petog korpusa JNA, pukovnik Vladimir Arsić i major Radmilo Zeljaja, učestvovali su u donošenju odluka najvišeg upravnog organa općine Prijedor. Zeljaja je predvodio napade na prijedorska naselja u kojima je tokom agresije ubijeno više od 3.300 Bošnjaka i Hrvata.
I drugi dijelovi BiH, Doboj, Bosanski Šamac, Rogatica, Kupres, Donji Vakuf, Vlašić…, okupirani su pod okriljem JNA.
Iako je agresija bivše JNA na Bosnu i Hercegovinu očigledna, iako postoje na hiljade dokumenata koji o tome svjedoče i koji su već korišteni u procesima pred Haškim tribunalom, ostalo je nejasno zbog čega je Tribunal u Hagu zaobišao vojni vrh bivše JNA.
Tu se prvenstveno misli na generala Blagoja Adžića, posljednjeg načelnika Generalštaba JNA, koji je umro u Beogradu prvih dana marta ove godine, ali i na mnoge njemu podređene oficire.
Gradovi u kojima je JNA ‘štitila’ Bošnjake doživjeli su genocid i masovne zločine
- Aktivnosti komandi i jedinica JNA u početnoj fazi agresije na BiH ogledale su se u sljedećem: masovna upotreba artiljerijskih oruđa u cilju razaranja gradova i naseljenih mjesta i masovnih ubistava civilnog stanovništva, masovna upotreba protivavionskog naoružanja po civilnim ciljevima, upotreba borbene avijacije, masovna upotreba tenkovskih i oklopnih jedinica… Također, agresija je uspješno provođena i kroz plansko i organizirano naoružavanje srpskog stanovništva u BiH, te oduzimanje i ono malo oružja od bošnjačkog stanovništva pod lažnim obećanjem da će ih JNA štititi u slučaju potencijalnih sukoba. Sva ta mjesta i gradovi u kojima je JNA “štitila” Bošnjake doživjeli su genocid – kaže Faid Hećo, istraživač i autor knjige “Uloga JNA u agresiji na Bosnu i Hercegovinu”.
